TBDY 2018’e göre mevcut bina deprem performans değerlendirmesi: adım adım
Mevcut betonarme binaların TBDY 2018 Bölüm 15’e göre deprem performans değerlendirmesi nasıl yapılır? Bilgi düzeyi, deprem düzeyleri, analiz yöntemleri, hasar bölgeleri ve performans düzeyleri.
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018 (TBDY 2018), mevcut binaların değerlendirilmesini ve güçlendirilmesini Bölüm 15’te ayrıca düzenler. Yeni bina tasarımından farklı olarak burada amaç, var olan bir taşıyıcı sistemin belirli bir deprem etkisi altında ne kadar hasar göreceğini tahmin etmek ve gerekirse güçlendirme kararı vermektir.
Bu yazıda süreci adım adım özetliyoruz. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; uygulamada her zaman yönetmeliğin güncel metni esas alınmalıdır.
1. Binadan bilgi toplama ve bilgi düzeyi
Değerlendirmenin güvenilirliği, binadan toplanan bilginin kapsamına bağlıdır. Yönetmelik bilgi toplama kapsamını sınırlı, orta ve kapsamlı bilgi düzeyi olarak tanımlar ve her düzey için bir bilgi düzeyi katsayısı öngörür. Bu katsayı mevcut malzeme dayanımlarına uygulanır; az bilgiyle yapılan değerlendirme daha temkinli sonuç verir.
Bilgi toplama genellikle şunları kapsar:
- Taşıyıcı sistem rölevesi (aks, kolon, kiriş, perde, döşeme ölçüleri)
- Donatı tespiti (sıyırma, tarama) ve mevcut projelerle karşılaştırma
- Karot ile beton basınç dayanımının, numuneyle donatı sınıfının belirlenmesi
- Zemin bilgileri
2. Deprem yer hareketi düzeyleri
TBDY 2018 dört deprem yer hareketi düzeyi tanımlar:
| Düzey | 50 yılda aşılma olasılığı | Tekrarlanma periyodu |
|---|---|---|
| DD-1 | %2 | 2475 yıl |
| DD-2 | %10 | 475 yıl |
| DD-3 | %50 | 72 yıl |
| DD-4 | %68 | 43 yıl |
Hangi düzeyde hangi performansın hedefleneceği, binanın kullanım amacına ve önemine göre yönetmelikte belirlenir. Bir binada birden çok hedefin kontrol edilmesi gerekebilir.
3. Analiz yönteminin seçimi
Mevcut binalar için iki yaklaşım vardır:
- Doğrusal hesap yöntemleri: Elemanlardaki deprem etkilerinin kapasiteye oranı üzerinden değerlendirme yapılır. Uygulanabilirlik koşulları sınırlıdır.
- Doğrusal olmayan hesap yöntemleri: İtme (pushover) analizi ve zaman tanım alanında analiz. Elemanların plastik şekil değiştirmeleri doğrudan hesaplanır ve izin verilen sınırlarla karşılaştırılır.
Doğrusal olmayan yöntemler daha fazla modelleme emeği ve hesap süresi ister, ancak binanın gerçek davranışını daha iyi yansıtır. Ayrıntılar için itme analizi yazımıza bakabilirsiniz.
4. Eleman hasar bölgeleri
Her eleman kesitinde hesaplanan şekil değiştirme (doğrusal olmayan yöntemlerde) veya etki/kapasite oranı (doğrusal yöntemlerde), yönetmelikteki sınırlarla karşılaştırılarak elemanın hasar bölgesi belirlenir:
- Sınırlı Hasar Bölgesi
- Belirgin Hasar Bölgesi
- İleri Hasar Bölgesi
- Göçme Bölgesi
Gevrek davranan, yani kesme dayanımı eğilme kapasitesinin gerektirdiği kesme kuvvetini karşılamayan elemanlar ayrıca değerlendirilir.
5. Bina performans düzeyi
Eleman hasar bölgelerinin katlara ve bina geneline dağılımına bakılarak bina performans düzeyi belirlenir: Kesintisiz Kullanım, Sınırlı Hasar, Kontrollü Hasar veya Göçmenin Önlenmesi. Göreli kat ötelemeleri, birleşim kesme güvenliği ve güçlü kolon koşulu gibi ek kontroller de sonuca etki eder.
6. Güçlendirme kararı ve rapor
Hedef performans sağlanmıyorsa güçlendirme tasarlanır ve güçlendirilmiş bina yeniden analiz edilir. Yöntemler için güçlendirme yöntemleri yazımızı okuyabilirsiniz. Süreç, tüm bu adımları belgeleyen bir hesap raporu ve uygulama paftalarıyla tamamlanır.
RENOVA ile bu süreç
RENOVA, yukarıdaki adımların tamamını tek bir modelde yürütür: bilgi düzeyi ve malzeme verileri, birden çok deprem düzeyi, doğrusal ve doğrusal olmayan analizler, eleman hasar bölgeleri, güçlendirme ve yönetmelik atıflı hesap raporu. Deprem performans analizi çözümümüzü inceleyebilir veya demo için bize yazabilirsiniz.